Asbest in speelzand uitgelegd: dit weten we nu over de risico's

Een klein beetje asbest inademen gebeurt onopgemerkt elke dag. Toch zorgt de ontdekking van asbest in speelzand voor veel onrust. Maar is het nou echt zo gevaarlijk? En moet jij je zorgen maken? Hart van Nederland legt het je uit.

Begin februari bracht het AD het onderzoek naar buiten waaruit blijkt dat er in speelzand asbest is aangetroffen. Sindsdien vliegt de ene na de andere terugroepactie van speelzand je om de oren. De laatste terugroepactie is voor speelgoedfiguurtjes van TK Maxx. De Nederlandse Voedsel-en Warenautoriteit (NVWA) waarschuwt de consumenten voor de aanwezigheid van asbest in dit product.

Wanneer is er sprake van een terugroepactie? Bekijk het in deze uitlegvideo van Hart van Nederland:

2:20

Hart van Nederland legt uit: wanneer is er sprake van een terugroepactie?

Hoe komt asbest in speelzand terecht? Dat legt deskundige David de Vreede van Expertisecentrum Asbest & Vezels uit aan Hart van Nederland. "Waarschijnlijk is het asbest in het speelzand afkomstig van een natuurlijke bron", aldus Van Vreede. "Veel van het asbest wat gevonden is in speelzand is tremoliet, ofwel grijs asbest. Dit is een zeer schadelijke vorm van asbest. Dit soort asbest bevindt zich in natuurstenen en hier kan speelzand van gemaakt worden. Voornamelijk in speelzand van Chinese afkomst wordt deze vorm van asbest getroffen."

Wat maakt asbest gevaarlijk?

Volgens het RIVM is de kans op kanker groter naar mate je meer asbestvezels je gedurende je leven inademt. "Asbest bestaat uit heel kleine vezeltjes die niet zichtbaar zijn met het blote oog. Door het inademen van losse asbestvezels kan na lange tijd longkanker, longvlies-, of buikvlieskanker ontstaan", laat het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) weten aan Hart van Nederland.

David de Vreede van het expertisecentrum vertelt aan Hart van Nederland dat kinderen kwetsbaarder zijn dan volwassenen voor asbest. "Een 5-jarig kind heeft vijf keer meer kans om kanker te krijgen door asbest dan een 30-jarige". Al hoef je je niet meteen zorgen te maken: "Heeft je kind één keer met zand gespeeld, dan schat ik het risico laag in. Maar is het het lievelingsspeelgoed van je kind waar veelvuldig mee gespeeld is, dan is het een ander verhaal", aldus de asbest-expert.

'Iedereen ademt elke dag asbest in'

Hoe zit het dan met kortdurende blootstelling? Iedereen ademt elke dag een klein beetje asbest in. Er bevinden zich in de buitenlucht namelijk kleine hoeveelheden asbestvezels. Soms adem je per ongeluk in korte tijd meer asbest in dan wat je normaal doet, door bijvoorbeeld een brand. Het RIVM laat aan Hart van Nederland weten dat dit de kans op het krijgen van asbestkanker niet of nauwelijks laat toenemen. "De risico’s zijn kleiner bij kortdurende blootstelling. Als iemand een keer wat meer vezels inademt blij­ft de kans op kanker door asbest klein, omdat de duur van de blootstelling kort is".

'Koop geen nieuw speelzand'

Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) heeft aan Hart van Nederland laten weten dat zij nog bezig zijn met een risicobeoordeling van speelzand in opdracht van de NVWA. Precieze uitspraken over de gezondheidsrisico's kan het RIVM daarom nog niet doen. Het advies geldt wel om geen nieuw speelzand te kopen totdat de NVWA de resultaten van het onderzoek heeft gepubliceerd en duidelijk is welke merken veilig zijn.

Ondanks alle paniek en terugroepacties verwacht de GGD geen groot gezondheidsrisico bij kinderen voor het spelen met speelzand. Het contact met asbestvezels bij speelzand ligt waarschijnlijk laag. "Als een kind zand in de mond heeft gekregen en misschien asbest heeft ingeslikt, levert dat geen gezondheidsrisico op", laat de gezondheidsdienst weten.

Voorzorgmaatregelen

Maar Emiel Rolink, directeur van het Instituut Asbestslachtoffer is kritisch. Hij vindt dat Nederland laks omgaat met het speelzand. “De NVWA is te laat met de risicobeoordeling. We hadden meteen moeten reageren toen Australië en Nieuw-Zeeland erachter kwamen dat er asbest in speelzand zit”, vertelt Rolink tegen Hart van Nederland. Hij snapt niet waarom Nederland geen voorzorgmaatregelen neemt zoals België. In ons buurtland geldt er namelijk een verkoopstop op speelzand. In geen enkele winkel mag er nog speelzand verkocht worden en aan scholen wordt dringend geadviseerd om niet meer met speelzand te spelen. In Nederland mag wel gewoon nog speelzand verkocht worden, volgens Emiel Rolink heel onverstandig. "We moeten twee maanden wachten op het onderzoek van het NVWA, terwijl we allemaal weten dat asbest super gevaarlijk is”.

Wat moet je doen als je speelzand thuis hebt liggen?

Mocht je speelzand in huis hebben en het willen weggooien, gooi het dan niet zomaar weg in een gewone afvalbak. Zowel de NWVA en GGD raden dit sterk af. Wat moet je dan wel doen? De NWVA en GGD raden aan om het zand eerst nat te maken om vervolgens het natte zand in een dubbele plastic zak te stoppen. Daarna kan je contact opnemen met de gemeente of afvalinzamelaar.

Wil je zeker weten of er in jouw speelzand asbest zit, dan kan je dit laten testen. Je kan je speelzand laten onderzoeken bij een geaccrediteerd asbestlaboratorium. Let dan wel op, je moet specifiek vragen naar een elektronenmicroscopie (SEM), aldus asbestdeskundige David de Vreede. Verder adviseert hij om je kinderen met plantaardige alternatieven van speelzand te laten spelen. Bloem met olie zijn volgens de deskundige een goed alternatief.