Ambtenaren geloofden niet in noodplan Faber: 'Onderbouwing niet toereikend'

Ambtenaren van het toenmalige ministerie van Asiel en Migratie geloofden niet in de 'dragende motivering' die zij hadden geschreven om staatsnoodrecht in te schakelen voor strenge asielmaatregelen. De onderbouwing was "niet toereikend", schreven zij aan asielminister Marjolein Faber (PVV).

Faber wilde bepaalde delen van de Vreemdelingenwet buiten werking stellen door een crisisbepaling in die wet te gebruiken. Daarvoor moet volgens de wet sprake zijn van "buitengewone omstandigheden". Pas achteraf zouden de Eerste en Tweede Kamer zich hierover mogen uitspreken.

Onder kabinet-Schoof klonken veel twijfels over de vraag of deze noodroute wel gebruikt mocht worden, ook bij coalitiepartij NSC. Die partij hamerde op een 'dragende motivering' om uit te leggen waarom het noodrecht geoorloofd zou zijn.

De asielnoodwet van Faber strandde vorige maand in de Eerste Kamer. Senatoren van PVV en D66 en asielminister Van den Brink verwijten elkaar politieke spelletjes te spelen, dat zie je in de onderstaande video:

2:50

Van den Brink: wegstemmen asielwetten 'gemiste kans'

Twijfels aan noodmaatregelen

Op verzoek van Faber haalden ambtenaren allerlei gevolgen van migratie aan die staatsnoodrecht zouden moeten rechtvaardigen, van volkshuisvesting en onderwijs tot veiligheid. "De toegenomen asielinstroom vergroot de al bestaande tekorten en zet de voorzieningen, waarvoor schaarste geldt, verder onder druk", staat er bijvoorbeeld. Ook zorgkosten voor asielzoekers, tekorten aan gevangenispersoneel en kosten van de asielopvang worden genoemd.

Volgens de ambtenaren spelen zulke omstandigheden al langer en hebben die verschillende oorzaken. Zij schreven aan de minister dat er geen "duidelijk cijfermatig te onderbouwen causaal verband" is tussen het aantal asielzoekers en de druk op voorzieningen. Bovendien betwijfelden de ambtenaren of Fabers noodmaatregelen de problemen die zij zag snel zouden oplossen.

Dwangsom

Dat er urgente problemen zijn in de asielopvang en dat er bredere tekorten binnen de overheid bestaan, is "evident", staat in een advies aan Faber. Maar om de Eerste en Tweede Kamer te passeren, zijn volgens de ambtenaren betere argumenten nodig.

Na veel gesteggel besloot de toenmalige coalitie het asielnoodrecht los te laten en de maatregelen onder te brengen in 'gewone' wetten die door beide Kamers moesten worden behandeld. Daarover stemde de Eerste Kamer vorige maand. Een van de twee wetten, de zogeheten asielnoodmaatregelenwet, haalde het niet na een draai van de PVV.

Het ANP deed in november 2024, kort na de discussie binnen de coalitie, een beroep op de Wet open overheid om Fabers 'dragende motivering' openbaar te laten maken. Volgens de wet moeten overheidsorganisaties binnen anderhalve maand een besluit nemen over zo'n verzoek. In dit geval duurde dat anderhalf jaar. In juni 2025 legde de rechter het ministerie een dwangsom op, die opliep tot 15.000 euro.