Rutte staat nog altijd achter keuzes coronacrisis: gezondheid voorop
Beleid
7 sep 2026, 10:54
Oud-premier Mark Rutte staat nog altijd achter de keuze om tijdens de coronapandemie het voorkomen van code zwart in de zorg voorop te stellen. De effecten van de coronamaatregelen op de samenleving werden volgens hem wel meegewogen, maar waren niet even belangrijk als de gezondheid. Dat werd maandag duidelijk tijdens zijn tweede verhoor door de parlementaire enquêtecommissie corona.
"Tenzij je een andere indicator kiest dan het voorkomen van code zwart in de zorg, worden in een volgende crisis weer dezelfde keuzes gemaakt", aldus Rutte. Andere opties waren volgens Rutte het isoleren van ouderen en mensen met een zwakke gezondheid of het accepteren van meer doden. Dat waren voor de VVD'er geen serieuze opties. Code zwart in de zorg betekent dat er in de ziekenhuizen niet meer plek is voor iedereen die zorg nodig heeft.
"Als daar voor een volgende crisis geen parlementaire discussie over komt, dan worden tijdens de volgende crisis dezelfde keuzes gemaakt", zei de secretaris-generaal van de NAVO.
Vorige week werden oud-ministers Grapperhaus (Justitie) en De Jonge (Volksgezondheid) gehoord door de parlementaire enquêtecommissie corona. Het ging toen onder andere over de berichten die tijdens de pandemie werden verstuurd. In de onderstaande video wordt De Jonge gevraagd naar berichten die hij destijds heeft gestuurd:
Maatregelen
Daarnaast vertelde Rutte tijdens het verhoor dat als iedereen zich aan de basismaatregelen had gehouden, zoals afstand houden en extra hygiëne, andere beperkingen niet nodig waren geweest. "Stel, iedereen zou hebben gezegd: ik houd me aan de anderhalve meter, ik nies in mijn elleboog, ik schud geen handen en ik ventileer genoeg. Dan zou je dus in theorie geen maatregelen hoeven te nemen", zei Rutte. Hij erkende wel direct dat dit een papieren werkelijkheid zou zijn en noemde het "onvermijdelijk" dat niet iedereen deze - niet-dwingende - adviezen volledig opvolgde.
Gezondheidsinstituut RIVM heeft achteraf becijferd dat naast afstand houden en hygiënemaatregelen ook echt drastische contactbeperkingen nodig waren om de verspreiding van het coronavirus voldoende af te remmen. Verschillende artsen en virologen hebben dat ook verklaard voor de enquêtecommissie.
Avondklok
Het invoeren van de avondklok begin 2021 was volgens Rutte onvermijdelijk. "Er was geen alternatief". Rutte wees erop dat de samenleving destijds al vrijwel volledig op slot zat. Ook de scholen waren opnieuw gesloten, ondanks de politiek breed gedragen wens om dat niet meer te doen. De avondklok was volgens de oud-premier het enige overgebleven instrument.
Het kabinet was zich er volgens Rutte zeer van bewust hoezeer een avondklok ingreep in het grondrecht van mensen om zich vrij te bewegen. Maar het liet zich overtuigen door het effect dat de omstreden maatregel volgens de modellen zou kunnen hebben op het aantal besmettingen. En dat moest omlaag, anders hadden de ziekenhuizen de toestroom van coronapatiënten niet meer aangekund.
In december 2021 volgde nog een derde schoolsluiting. Ook toen was er volgens Rutte geen andere optie. "Door de deltavariant van het virus moesten we vanaf oktober en november al lockdownachtige maatregelen nemen", aldus de VVD'er. "Toen kwam de omikronvariant en we wisten alleen dat die ook enorm besmettelijk was. Als die net zo ziekmakend was geweest als de deltavariant, dan was code zwart onafwendbaar geweest."
Beter reflecteren
Volgens Rutte had het kabinet tijdens de pandemie wel vaker moeten reflecteren op de vraag of de juiste keuzes werden gemaakt om het virus te bestrijden. Hij opperde tijdens het verhoor om bij een volgende crisis de "meest betrokken mensen" elke zes tot acht weken bij elkaar te laten komen om niet de dagelijkse problemen te bespreken, maar de diepere keuzes daarachter. Bij zo'n overleg kan het bijvoorbeeld gaan over de werkdruk op ministeries, de maatschappelijke en economische impact van crisismaatregelen en de inperking van vrijheden als gevolg daarvan.
