Geloofsvrijheid botst met dierenwelzijn en rust: meerderheid wil grenzen

Vrijheid van godsdienst is een grondrecht, maar voor veel Nederlanders betekent dat niet dat ieder religieus gebruik zonder beperkingen mogelijk moet zijn. Als geloofsvrijheid botst met dierenwelzijn of de rust van omwonenden, kiest een ruime meerderheid voor grenzen. Zo wil 82 procent onverdoofd ritueel slachten verbieden en wil 65 procent een verbod op versterkte religieuze gebedsoproepen, blijkt uit onderzoek van het Hart van Nederland Panel.

Beide onderwerpen staan juist nu politiek in de belangstelling. Staatssecretaris Silvio Erkens van Dierenwelzijn sprak zich dit weekend uit voor een verbod op onverdoofd ritueel slachten. JA21 en SGP willen op hun beurt de mogelijkheden voor versterkte gebedsoproepen inperken. Daarmee speelt bij twee heel verschillende religieuze gebruiken dezelfde vraag: waar eindigt de vrijheid om je geloof te belijden als andere belangen in het geding zijn?

Dierenwelzijn voor grote meerderheid doorslaggevend

Bij onverdoofd ritueel slachten is de uitkomst duidelijk. Maar liefst 82 procent vindt dat dit in Nederland verboden moet worden. Tien procent is tegen een verbod en 8 procent heeft geen mening.

In Nederland geldt normaal gesproken dat dieren voor de slacht moeten worden bedwelmd. Voor slacht volgens de joodse en islamitische ritus bestaat een uitzondering. Daar gelden wel aanvullende regels voor. Als een dier veertig seconden na de halssnede nog niet buiten bewustzijn is, moet het alsnog worden bedwelmd.

De discussie over die uitzondering loopt al jaren. Er ligt een initiatiefvoorstel van de Partij voor de Dieren om onverdoofd slachten te verbieden. De Raad van State was daar vorig jaar overwegend positief over. Volgens het advies biedt Europese rechtspraak ruimte om dierenwelzijn zwaarder te laten wegen tegenover de vrijheid van godsdienst.

Staatssecretaris Erkens ging dit weekend nog een stap verder door zich persoonlijk voor zo'n verbod uit te spreken. Hij vindt onverdoofd slachten vanwege het dierenwelzijn niet in Nederland thuishoren.

In het panel klinkt die afweging eveneens terug. "Ik heb voor de NVWA gewerkt en met eigen ogen gezien hoe het in z'n werk gaat en dit vind ik echt dierenmishandeling", schrijft een respondent. "Ik vind dat het ritueel slachten helemaal verboden moet worden, in België is dat sinds een aantal jaar al het geval", aldus deze deelnemer. Vlaanderen en Wallonië verplichten sinds 2019 bedwelming bij rituele slacht, maar in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest geldt zo'n verbod niet.

Niet iedereen ziet dat zo. Sommige deelnemers wijzen erop dat ook bij reguliere slacht dieren kunnen lijden. "Dierenwelzijn in slachterijen heeft niet veel te maken met rituele slachting. De omstandigheden in commercieel transport en slachting zijn veel schrijnender wat betreft dierenwelzijn", schrijft een respondent. Diegene waarschuwt ook voor het beperken van religieuze vrijheden.

Bijna niemand wil gebedsoproep volledig vrijlaten

Ook bij versterkte religieuze gebedsoproepen wil een grote meerderheid grenzen, al ligt daar meer ruimte voor een middenweg. 65 procent vindt dat versterkte oproepen verboden moeten worden. Nog eens 29 procent wil ze wel toestaan, maar met verplichte beperkingen aan bijvoorbeeld volume en tijdstip.

Slechts 4 procent vindt dat versterkte religieuze gebedsoproepen vrij moeten worden toegestaan. Daarmee kiest een overweldigende meerderheid van 94 procent voor een verbod of voor beperkingen.

JA21 en SGP willen de wet op dit punt aanpassen. Een eerder voorstel om geluidsversterking bij religieuze oproepen te verbieden, kreeg stevige kritiek van de Raad van State. Volgens de Raad zou een algemeen verbod de vrijheid van godsdienst te veel beperken en in de praktijk vooral islamitische gemeenschappen raken.

De partijen hebben hun voorstel daarom aangepast. De nieuwe versie richt zich op versterkte gebedsoproepen die structureel, vanaf vaste plaatsen en met een vaste frequentie worden uitgezonden. Gemeenten kunnen nu al voorwaarden stellen aan onder meer het volume en de duur van een gebedsoproep.

Opvallend is dat gemeenten zelf lang niet overal problemen melden. Bij een landelijke inventarisatie onder 145 gemeenten gaf 92 procent aan geen knelpunten te ervaren rond versterkte gebedsoproepen.

En hoe zit het dan met kerkklokken?

In de reacties van panelleden komt nog een andere discussie duidelijk naar voren: als er grenzen komen voor islamitische gebedsoproepen, moeten die dan ook gelden voor christelijke kerkklokken?

"Gebedsoproep verbieden: dat geldt dan ook voor kerkklokken he!", schrijft een respondent. Een ander redeneert vanuit hetzelfde principe: "Kerken mogen ook klokken luiden, dus moskeeën ook oproep tot gebed. Dat moet wel gelijk getrokken worden."

Andere deelnemers zien juist wel een verschil tussen kerkklokken en een versterkte gesproken gebedsoproep. Ook zijn er respondenten die liever helemaal geen hoorbare religieuze uitingen in de openbare ruimte hebben. "Wat mij betreft dus geen geloofsuitingen in het publieke domein. Doe dat thuis of in besloten kring met gelijkgestemden. Geen klokgelui meer, geen oproepen van de moskee meer dus!", schrijft iemand.

Kerkklokken en versterkte gebedsoproepen zijn juridisch niet helemaal hetzelfde. De wet beschermt zowel het klokgelui voor religieuze plechtigheden als de oproep tot het belijden van godsdienst, maar gemeenten mogen voor beide regels stellen aan de duur en het geluidsniveau. Bij een oproep vanuit een moskee gaat het doorgaans om een menselijke stem die via luidsprekers wordt versterkt, bij kerkklokken om klokgelui. Juist het structurele gebruik van geluidsversterking willen JA21 en SGP verder aan banden leggen.