Veel waardering voor boeren na jaren strijd, maar harde acties verdelen Nederland

Nederlanders hebben veel waardering voor boeren, maar zijn duidelijk minder te spreken over de manier waarop een deel van hen actievoert. Zeven op de tien kijken positief naar boeren en 82 procent is trots op wat de sector voor Nederland betekent. Tegelijk zijn protestacties de meest genoemde bron van kritiek. Dat blijkt uit een groot onderzoek onder het Hart van Nederland Panel.

De uitkomsten laten zien hoe verdeeld de discussie over de landbouw de afgelopen jaren is geworden. Sinds de stikstofcrisis staan boeren geregeld centraal in het politieke debat. Protesten met trekkers, blokkades en discussies over gedwongen uitkoop zorgden voor felle tegenstellingen. Toch lijkt de waardering voor de sector als geheel daar nauwelijks onder te hebben geleden.

Van de ondervraagden kijkt 71 procent positief naar boeren. 16 procent is neutraal en 12 procent heeft een negatief beeld. Hoewel het beeld van boeren bij 40 procent niet is veranderd, zegt 30 procent de afgelopen jaren juist positiever over boeren te zijn gaan denken. Daar staat tegenover dat een bijna even grote groep van 28 procent juist kritischer is geworden.

Waardering voor voedsel en hard werk

De rol die boeren spelen in de voedselproductie van Nederland is veruit de belangrijkste reden voor de waardering, en ook prijzen mensen boeren als ondernemende en hardwerkende mensen. Ook zijn mensen zeer positief over de bijdrage van boerenbedrijven voor werk en leefbaarheid in landelijke gebieden.

Deelnemers uiten vooral de vrees dat Nederland te afhankelijk wordt van voedsel uit het buitenland wanneer meer boeren verdwijnen. "Als we alle boeren uit Nederland gaan weren dan wordt al het eten zo ontiegelijk duur omdat het uit het buitenland moet komen. Laat de boer zijn werk doen en help ze in plaats van ze tegen te werken zoals nu vooral gebeurt", schrijft een respondent.

Een ander wijst op de strenge controles bij Nederlandse bedrijven: "Boeren zijn aan zulke strenge regels gebonden qua voedselveiligheid, dat moet je van de goedkopere landen maar afwachten."

Protestacties schaden het imago van boeren

De manier waarop sommige boeren protesteren, is tegelijkertijd het vaakst genoemde kritiekpunt op de sector. Bijna de helft, 49 procent, vindt ook dat een kleine groep actievoerende boeren te veel het beeld van de hele sector bepaalt. Een aanzienlijke groep van 39 procent is het daar niet mee eens, en 12 procent heeft er geen mening over.

Juist daar lijkt de grootste spanning te zitten: veel Nederlanders maken onderscheid tussen boeren als beroepsgroep en de manier waarop een deel van hen de afgelopen jaren protest heeft gevoerd.

Ook uit de reacties blijkt dat steun voor boeren niet automatisch begrip voor iedere protestvorm betekent. "Ik ben trots op de boeren. Voor eten maken voor ons allemaal maar harde acties voeren met duizenden tractoren gaat mij een beetje te ver. Overlast in het verkeer. Dat niemand er langs kan, kan gewoon niet", schrijft een deelnemer.

Een ander zegt minder sympathie te hebben sinds de eerdere protesten met trekkers op snelwegen: "Staken mag, maar wel een beetje normaal doen."

Er zijn ook respondenten die vinden dat de aandacht voor de felste actievoerders een vertekend beeld geeft. "De actiegroepen klein van omvang krijgen veel te veel aandacht", schrijft een deelnemer. Een ander stelt: "Extremen krijgen teveel aandacht, de gewone middenmoot is veel belangrijker."

Grote kritiek op wisselende regels

De meest uitgesproken uitkomst van het onderzoek gaat over de rol van de overheid. Maar liefst 85 procent vindt dat boeren te veel te maken krijgen met wisselende eisen. Slechts 10 procent is het daar niet mee eens. Daarmee is dit veruit het punt waarover de meeste overeenstemming bestaat, ook onder mensen die een meer kritisch beeld hebben van boeren.

Volgens veel respondenten maakt die onduidelijkheid vanuit de overheid het voor boeren lastig om te investeren en te veranderen. Zo schrijft een deelnemer: "Boeren willen vooral boeren en niet zoals nu is al jaren bezig zijn met regel na regel. Het ene is nog niet ingevoerd en uitgevoerd en de volgende regel ligt er al weer en dat is meestal een regel die de regel ervoor overschrijft."

Een andere respondent wijst erop dat boeren eerder juist werden aangemoedigd om uit te breiden: "De banken hebben er voor gezorgd dat er steeds meer schaalvergroting is gekomen. De overheid heeft veel regels bedacht waardoor we nu in de problemen zitten."

Toch bestaat er onder Nederlanders veel vertrouwen dat boeren bereid zijn om stappen te zetten. Van de deelnemers gelooft 79 procent dat boeren oprecht willen veranderen, zolang de regels duidelijk en haalbaar zijn. 15 procent gelooft dat niet.

Geen 'megastallen'

Andere minder vaak genoemde kritiekpunten die het imago van boeren ondermijnen zijn het dierenwelzijn, de omvang van bedrijven en de impact van de landbouw op natuur en milieu. Vooral grote veehouderijen en megastallen roepen weerstand op. Zo schrijft een respondent: "Wilde aangegeven dat ik voor de boeren ben mits in normale proporties. Ben zwaar tegen megastallen en vind dat deze boeren de zware vervuilers zijn en ze verpesten het voor de gewone boer."

Die kritiek betekent niet dat deze deelnemers de hele landbouwsector willen zien verdwijnen. In veel reacties wordt juist onderscheid gemaakt tussen kleinschalige boeren en grote bedrijven die veel voor de export produceren. "Biologische boeren, in harmonie met bodem en natuur; dat zou de toekomst moeten zijn", schrijft een deelnemer.

Een ander pleit eveneens voor verandering zonder de boer af te schrijven: "Ik snap heel goed dat het enorm lastig voor boeren gaat worden. Er is een te lange tijd alleen maar gesteggeld over de maatregelen. En weten de boeren al een lange tijd niet waar ze aan toe zijn. Maar ik hoop wel dat er nu eens spijkers met koppen geslagen gaan worden."