75 jaar tv: deze programma's en momenten vergaten we nooit

Van samen lachen om André van Duin tot met miljoenen mensen verbijsterd naar hetzelfde nieuws kijken. De televisie in Nederland bestaat vrijdag precies 75 jaar. In al die jaren kwamen ontelbaar veel programma's en historische gebeurtenissen onze huiskamers binnen. Maar wat is Nederlanders daarvan het meest bijgebleven? Ruim 9.000 leden van het Hart van Nederland Panel kozen de beste programma's en meest onvergetelijke tv-momenten ooit.

De uitkomsten leveren een opvallende reis door 75 jaar televisie op. Daarvoor moeten we terug naar dinsdagavond 2 oktober 1951. Om 20.15 uur begon vanuit Studio Irene in Bussum de eerste officiële landelijke televisie-uitzending. Omroepster Jeanne Roos verwelkomde de kijkers namens de Nederlandse Televisie Stichting, de NTS. Veel waren dat er nog niet. In heel Nederland stonden op dat moment ongeveer 500 televisietoestellen.

De avond begon behoorlijk serieus. Staatssecretaris Joseph Cals en KRO-voorzitter professor J.B. Kors spraken over de komst van het nieuwe medium. Daarna kregen de eerste kijkers onder meer het televisiespel De toverspiegel voorgeschoteld, waarin nota bene de televisie zelf centraal stond. Van de uitzending zijn geen televisiebeelden bewaard gebleven, wel foto's en geluidsopnamen.

Het was pionieren. De omroepen kregen in eerste instantie samen drie uur zendtijd per week. Dat Nederland 75 jaar later uren achter elkaar televisie zou kijken en dat sommige uitzendingen zich in het collectieve geheugen zouden nestelen, kon toen niemand weten.

Van Swiebertje tot André van Duin

Want al snel werd de televisie veel meer dan een technische nieuwigheid. Personages werden oude bekenden, uitspraken gingen rond op het schoolplein en programma's werden vaste prik in de huiskamer. Generaties groeiden op met hun eigen televisiehelden.

Dat zie je terug in de uitslag van het Hart van Nederland Panel. Helemaal bovenaan staat André van Duin. Zijn André van Duin Show en Comedy Parade zijn voor het onderzoek samengevoegd en worden door de deelnemers uitgeroepen tot de beste Nederlandse televisieprogramma's ooit.

Maar de top tien springt dwars door de televisiegeschiedenis heen. Swiebertje staat tussen programma's die vele jaren later op televisie verschenen. Zeg 'ns Aaa staat op vier, Van Kooten en De Bie op acht. Het zijn namen uit een tijd waarin een populaire uitzending de volgende dag onderwerp van gesprek kon zijn voor een groot deel van Nederland.

Ook de misdaadserie Baantjer heeft een stevige plek in het collectieve tv-geheugen en eindigt als tweede. Veel recenter is De Luizenmoeder, dat op de derde plaats staat. En dat de Nederlandse tv-favoriet niet alleen iets van vroeger is, blijkt ook uit de aanwezigheid van De Slimste Mens en The Masked Singer in de top tien.

Programma's die onder een andere titel vrijwel hetzelfde waren, zijn in het onderzoek samengevoegd. Dat geldt voor de programma's van André van Duin en voor De Soundmixshow en Mini-playbackshow.

En dan zijn er nog genoeg programma's waarvoor de top tien nét te klein bleek. Onder meer De Fabeltjeskrant, Te land, ter zee en in de lucht, Bassie & Adriaan en Flikken Maastricht eindigden net buiten de lijst.

Van een traan van Máxima tot 9/11

Maar 75 jaar televisie betekent ook 75 jaar meekijken met de wereld. Soms vrolijk, soms verbijsterd en soms met beelden waarvan je jaren later nog weet dat je ze op televisie zag.

Dat blijkt misschien nog wel sterker uit de tweede vraag die we aan het panel stelden. Het meest onvergetelijke tv-moment aller tijden is volgens de deelnemers geen programma, sportwedstrijd of koninklijk feest. Het zijn de beelden van 11 september 2001. Tijdens live-uitzendingen op tv zagen veel mensen het tweede vliegtuig het World Trade Center binnenvliegen.

2:27

25 jaar na aanslagen van 9/11: een dag die de wereld veranderde

Ook Nederlandse rampen staan hoog. De verslaggeving van de vuurwerkramp in Enschede in 2000 staat op twee. De aankomst van de eerste slachtoffers van MH17 in Eindhoven in 2014, gevolgd door de lange stoet rouwwagens, staat op drie.

Veel zware gebeurtenissen domineren in de lijst. Maar er zijn uitzonderingen. Zoals die ene traan van Máxima tijdens Adiós Nonino op haar trouwdag. En natuurlijk die fenomenale laatste ronde van de GP van Abu Dhabi in 2021, waarin Max Verstappen Lewis Hamilton passeerde en werd voor het eerst wereldkampioen Formule 1 werd.

Vlak buiten de top 10 zijn meer sporthoogtepunten te vinden, onder meer de winnende sprint van Evert van Benthem bij de Elfstedentocht in 1985 en de gewonnen WK-finale in '88 met de magistrale volley van Marco van Basten.

Het oudste moment in de top 10 komt uit 1962, toen televisie in Nederland pas elf jaar bestond. Mies Bouwman presenteerde Open het Dorp, de 23 uur durende uitzending waarbij geld werd ingezameld voor een woonvoorziening voor mensen met een handicap. Het werd een van de eerste grote televisie-evenementen waarbij Nederland massaal meeleefde en in actie kwam.

Heeft de televisie nog 25 jaar?

In 1951 waren er ongeveer 500 televisietoestellen en moesten kijkers het doen met een paar uur zendtijd per week. Nu, 75 jaar later, is de vraag heel anders: heeft televisie over 25 jaar nog wel zo'n belangrijke plek als dat het nu heeft?

Daarover zijn de ruim 9.000 deelnemers verdeeld. Een kleine meerderheid van 54 procent denkt dat televisie bij het 100-jarig bestaan nog altijd een belangrijke rol speelt in Nederland. 41 procent denkt van niet en 5 procent weet het niet.

Opvallend is dat leeftijd daarbij weinig verschil maakt. Jongere volwassenen zijn zelfs iets positiever over de toekomst van televisie dan gemiddeld. Onder 18 tot en met 34-jarigen denkt 64 procent dat tv over 25 jaar nog steeds een belangrijke rol speelt.

Dat is in ieder geval een stuk optimistischer dan de stemming op die allereerste televisieavond in 1951. Toen werd bij de feestelijke start niet alleen de technologische vooruitgang geprezen. De eerste kijkers kregen meteen een waarschuwing mee voor de mogelijke "persoonlijke passiviteit en grauwe vervlakking" die het nieuwe medium zou kunnen veroorzaken.