Droogte grijpt om zich heen: waarom zuinig omgaan met water nu belangrijk is

Wie dacht dat de regen van de afgelopen dagen de droogte zou verlichten, komt bedrogen uit. De buien hebben slechts een dun laagje van de uitgedroogde bodem bereikt. Intussen wijst alles erop dat het de komende tijd opnieuw zeer warm en overwegend droog blijft. Daardoor neemt de verdamping en de druk op onze watervoorraad verder toe.

De gevolgen zijn inmiddels op veel plaatsen zichtbaar. Beken vallen droog, sloten bevatten steeds minder water en de grondwaterstand zakt verder weg. Nederland bevindt zich sinds half juli officieel in een situatie van feitelijk watertekort. Dat betekent niet dat er direct problemen zijn met drinkwater uit de kraan, maar wel dat het beschikbare water zorgvuldig moet worden verdeeld.

Rivieren voeren steeds minder water aan

Een belangrijke oorzaak ligt buiten onze landsgrenzen, legt meteoroloog Dennis Wilt uit. De Rijn en de Maas brengen veel minder water naar Nederland dan gebruikelijk. Ook in Duitsland, België en Frankrijk is het al langere tijd droog en het smeltwater uit de Alpen, dat normaal gesproken in de zomer voor extra aanvoer zorgt, is inmiddels vrijwel verdwenen. Daardoor zakken de waterstanden snel. Bij Lobith bereikt de Rijn zelfs een historisch laag niveau.

Ook de Maas staat uitzonderlijk laag voor de tijd van het jaar. Dat heeft niet alleen gevolgen voor de natuur, maar ook voor de economie. Binnenvaartschepen kunnen minder vracht vervoeren doordat de vaargeulen ondieper worden. Tegelijkertijd warmt het water sneller op, waardoor de kans op zuurstoftekort en vissterfte toeneemt.

Grootste zorgen op de hoge zandgronden

Vooral in Oost- en Zuid-Nederland wordt de droogte steeds beter zichtbaar. Daar zijn beken en sloten grotendeels afhankelijk van regenwater en grondwater. Omdat er nauwelijks water uit de grote rivieren kan worden aangevoerd, lopen natuurgebieden en landbouw steeds meer risico op verdroging.

In verschillende regio's mogen boeren inmiddels geen oppervlaktewater meer gebruiken om hun gewassen te beregenen. Gewassen groeien minder goed en ook kwetsbare natuur heeft het zwaar. In het westen van Nederland spelen juist andere problemen. Daar proberen waterbeheerders te voorkomen dat zout zeewater via rivieren en kanalen verder het land binnendringt. Dat is belangrijk om voldoende zoet water beschikbaar te houden voor landbouw, natuur en drinkwater.

Waterbeheerders zetten alles op alles

Om de gevolgen van de droogte zoveel mogelijk te beperken nemen Rijkswaterstaat en de waterschappen allerlei maatregelen. Water wordt waar mogelijk vastgehouden of juist aangevoerd, extra pompen worden ingezet en op steeds meer plekken gelden verboden om water uit sloten en beken op te pompen. Ook dijken en kades worden vaker gecontroleerd, omdat langdurige droogteschade kan veroorzaken. Sommige maatregelen zijn inmiddels ook merkbaar voor het verkeer over water. Zo is het Twentekanaal tijdelijk gesloten voor de scheepvaart.

Iedereen kan een bijdrage leveren

De komende weken lijkt er nog geen einde aan de droge periode te komen. Dat betekent dat de druk op de beschikbare hoeveelheid zoet water waarschijnlijk verder zal oplopen. Juist daarom vragen drinkwaterbedrijven en waterbeheerders aan iedereen om bewust met water om te gaan.

Door de tuin niet onnodig te sproeien, een zwembad alleen te vullen als het echt nodig is en (af-)wasmachines pas aan te zetten wanneer ze vol zijn, kan veel drinkwater worden bespaard. Nederland is misschien een waterland, maar schoon zoet water is niet onbeperkt beschikbaar. Als we nu verstandig omgaan met ons water, helpen we mee om de gevolgen van de droogte zoveel mogelijk te beperken.