Oranjes verdienden 576 miljoen aan koloniën, geen herstelbetalingen

Het Huis Oranje-Nassau heeft omgerekend bijna 576 miljoen euro verdiend aan de koloniale geschiedenis van Nederland. Ongeveer 566 miljoen euro daarvan kwam uit het voormalige Nederlands-Indië. Dat blijkt uit een drie jaar durend onderzoek naar de rol van de Oranjes in het koloniale verleden tussen 1600 en 2025.

Het grootste deel van de inkomsten werd niet verdiend aan ondernemingen als de VOC en de WIC in de zeventiende en achttiende eeuw, maar juist aan de Nederlandsche Handel-Maatschappij en de Billiton Maatschappij in de negentiende eeuw. Deze ondernemingen zijn opgericht door koning Willem I en zijn kleinzoon prins Hendrik, die binnen het koningshuis directe financiële bemoeienis met het kolonialisme hadden.

De overige inkomsten kwamen uit het voormalige octrooigebied van de West-Indische Compagnie in West-Afrika en de Amerika's. Volgens het onderzoek verdienden de Oranjes vrijwel niets aan de trans-Atlantische slavenhandel en Caribische slavernij.

Morele overwegingen speelden geen rol

Volgens de onderzoekers uitte het kolonialisme bij de Oranjes zich onder meer in het aanstellen van zwarte bedienden, het opbouwen van exotische collecties en het onderhouden van hiërarchische banden met vorsten in de koloniën. Dat gaf prestige, aldus hoofdonderzoeker Gert Oostindie.

"Morele overwegingen over slavernij of dwangarbeid speelden bij Willem I, II, III en Wilhelmina niet of nauwelijks een rol", staat in het onderzoek. Bij koningin Juliana kwam daar langzaam verandering in en ontstond er meer ongemak over het kolonialisme.

Koning noemt bevindingen 'confronterend'

De onderzoekers concluderen dat het Huis Oranje-Nassau "met overtuiging en zonder wezenlijke bedenkingen" betrokken was bij het kolonialisme. Volgens onderzoeker Esther Captain werd enthousiasme voor het koningshuis in de voormalige koloniën bovendien afgedwongen binnen ongelijke machtsverhoudingen. Kritiek en andere vormen van publiek verzet werden volgens haar vaak het zwijgen opgelegd.

Koning Willem-Alexander noemt de bevindingen "onverbloemd en indringend". Dat het binnen zijn familie ontbrak aan tegendraads leiderschap, vindt hij "schrijnend en confronterend".

Jetten: geen herstelbetalingen

Nieuwe herstelbetalingen naar aanleiding van het onderzoek komen er niet, zei premier Rob Jetten tijdens zijn wekelijkse persconferentie. Volgens hem loopt er sinds de excuses voor het slavernijverleden al een meerjarenprogramma, waarvoor het kabinet in 2023 200 miljoen euro beschikbaar stelde. "Daar zijn we al volop mee bezig", aldus Jetten, die "diep onder de indruk" is dat koning Willem-Alexander zelf om het onderzoek vroeg.

De premier hoopt dat de bevindingen kunnen "bijdragen aan verzoening voor mensen die pijn hebben geleden onder het koloniale verleden" en vindt dat er "meer bewustzijn van de doorwerking van het koloniale verleden" moet komen.

Het koloniale verleden van Nederland speelde ook een rol in de discussie rond de Gouden Koets. Riny Assink bouwde daarom jarenlang aan een bijzondere replica, maar dan zonder het beladen historische verleden. Bekijk zijn verhaal in de video hieronder:

2:34

Riny (77) bouwde een nieuwe Gouden Koets