Goed voorbereid de berg op: wat is een lawine en hoe blijf je veilig?

Ga jij ook ieder jaar richting een wintersportgebied? Zo ja, dan komen de bordjes met daarop een waarschuwende tekst over lawines je vast bekend voor. En je doet er slim aan om ze niet te negeren, want ze staan er immers niet voor niets. Toch komen er jaarlijks (dodelijke) ongelukken voor. Hoe zorg je ervoor dat jij veilig blijft?

Er zijn twee zaken die heel belangrijk zijn, zegt de Nederlandse Klim- en Bergsport Vereniging (NKBV): het herkennen van gevaarlijk terrein en het treffen van voorzorgsmaatregelen. Daarom beginnen we bij het begin: wat is een lawine nou precies? Wie misschien iets te veel tekenfilms heeft gekeken vroeger, denk wellicht dat het komt omdat iemand op een verkeerde plek een sneeuwbal heeft gegooid. Die bal rolt naar beneden en wordt groter en groter. Het resultaat? Een lawine! Toch?

In een lawine terechtkomen en om bedolven te raken is traumatisch, weet Dick Vonk:

1:44

Dick overleefde een lawine: 'Lijkt alsof je in beton bent gegoten'

Instabiel

Nee, dat is niet echt het geval. De oorzaak ligt vaak, hoe vervelend het ook klinkt, bij de wintersporters zelf. Die veroorzaken bijna altijd de eigen 'plaatlawine' of 'plaklawine': een laag sneeuw die gaat schuiven. Hoe groot of dik die plaat sneeuw is, is in ieder geval anders.

De NKBV legt het uit aan de hand van een makkelijk voorbeeld: neem een stapel papier. Wanneer die stapel in een bepaalde hoek ligt, kan het papier gaan schuiven. Leg ergens tussen die papieren een stapel potloden – oftewel een instabiele laag – en het glijden is zo ongeveer gegarandeerd.

Zo werkt het dus ook in het echt: "Bij sneeuwhellingen die een hellingshoek van ongeveer 30 graden à 50 graden zitten de zwakke lagen heel dicht tegen het in beweging komen aan. Uit zichzelf met alleen de invloed van de zwaartekracht gebeurt dat niet. Er is echter niet meer dan een geringe belasting nodig, bijvoorbeeld door één skiër, om het complete pakket sneeuw van vele duizenden tonnen in één keer naar beneden te laten glijden."

Hoe hou je het veilig?

Herken dus waar je mee te maken hebt, zeker als je buiten de piste gaat skiën (of een andere wintersport gaat beoefenen).

• Kennis van sneeuw is daarom aan te raden. Je hoeft hier echt geen jarenlange studie voor te volgen, de NKBV geeft bijvoorbeeld workshops over lawinekunde. Zo leer je terrein te herkennen en risico's beter in te schatten.

• Een ander simpel maar zeer noodzakelijk iets om te doen, is om iedere dag het lawinebericht te volgen. Een lawinebericht is eigenlijk een soort weerbericht, maar het informeert je over de makte van instabiliteit van het sneeuwdek en geeft belangrijke informatie over specifieke gevaren.

• Ga niet alleen. Als je onverhoopt in een lawine terechtkomt, is de overlevingskans groter wanneer je met meerdere wintersporters onderweg bent.

• Je uitrusting. Heb je een pieper, sonde en een schep mee? Is er iemand in de groep met EHBO-kennis? Ook een telefoon is nuttig om bij je te hebben. En er bestaan ook lawine-airbags. Dat is een rugzak met daarin grote airbags. Na activering zorgt deze ervoor dat men in het geval van een lawine waarschijnlijk boven de sneeuw blijft. Mocht je toch onder de sneeuw komen, dan zorgt de airbag voor ademruimte.

• There's an app for that: installeer programma's op je telefoon, zodat je op de hoogte bent van de gevaren en handige tips kunt lezen. Denk aan White risk, Gaia GPS, Barryvox App (Mammut safety app) of AllTrails. De NKBV heeft zelf ook een app mede-ontwikkeld: Tochtenwiki.

En gebruik vooral het gezonde verstand: heb je de kennis niet? Blijf dan op de piste. Wil je toch buiten de gebaande paden? Dan kun je altijd nog een gids inhuren.