Koning krijgt veel steun voor inzet verzoening rond koloniaal verleden

De koning krijgt veel steun als het gaat om zijn inzet voor verbinding, heling en verzoening rond het koloniale verleden. Zeven op de tien deelnemers aan het Hart van Nederland Panel vinden dat Willem Alexander daarin goed bezig is. Vrijdag werden de resultaten bekend van groot archiefonderzoek naar het koloniale en slavernijverleden van het Huis Oranje-Nassau, op verzoek van de koning zelf. Nederlanders waarderen de manier waarop de koning daarmee bijdraagt aan herstel van verhoudingen in de samenleving.

Uit het onderzoek blijkt dat de voorouders van Willem Alexander eeuwenlang betrokken waren bij het kolonialisme en daar ook financieel van profiteerden. Uit eerder onderzoek werd geschat dat de Oranjes tussen 1675 en 1770 omgerekend naar de huidige waarde ongeveer 545 miljoen euro aan koloniale inkomsten ontvingen. Het is niet bekend hoeveel daarvan uiteindelijk in het huidige familievermogen is terechtgekomen.

De koning zegt naar aanleiding van het onderzoek dat kennis van de eigen geschiedenis nodig is om ervan te leren en samen verder te kunnen. Hij wil zich samen met koningin Máxima blijven inzetten voor "verbinding, heling en verzoening", ook rond het koloniale en slavernijverleden. In 2023 bood Willem Alexander excuses aan voor het slavernijverleden van Nederland en vroeg hij vergiffenis voor het gebrek aan optreden van zijn voorouders daartegen, te zien in onderstaande video.

2:08

Koning biedt excuses aan voor de rol van Nederland in het slavernijverleden

Veel steun voor koers koning

Die houding kan dus op behoorlijk wat steun rekenen. Van de deelnemers aan het Hart van Nederland Panel vindt 70 procent dat de koning goed bezig is met zijn inzet voor verbinding, heling en verzoening. 16 procent vindt van niet en 14 procent heeft geen mening.

Maar brede steun voor de houding van de koning betekent niet dat Nederlanders vinden dat de Oranjes nu ook diep in de buidel moeten tasten. Op de vraag wat de koninklijke familie met de resultaten van het onderzoek moet doen, kiest 14 procent voor een bedrag voor voormalige koloniën en inwoners. Nog eens 11 procent ziet wel iets in een andere bijdrage aan herstel, maar niet via geld.

Een grotere groep, 24 procent, vindt excuses en erkenning voldoende. De grootste afzonderlijke groep, 41 procent, vindt dat de koninklijke familie helemaal niets hoeft te doen.

Weerstand tegen financiële compensatie

Ook premier Rob Jetten liet vrijdag weten dat er wat het kabinet betreft geen nieuwe herstelbetalingen komen naar aanleiding van het onderzoek. Hij wees op het bestaande meerjarenprogramma rond het slavernijverleden, waarvoor eerder 200 miljoen euro beschikbaar is gesteld.

In de open antwoorden van het panel klinkt de weerstand tegen financiële compensatie duidelijk door. "Ik vind de vergoeding voor slavernij verleden totale onzin", schrijft een deelnemer. Diegene vindt wel dat geld kan worden besteed aan de bestrijding van slavernij die vandaag de dag nog bestaat.

Nieuw beleid

Een andere respondent ziet meer in investeringen die voormalige koloniën vooruit kunnen helpen: "Ik zou eerder gaan voor een nieuw beleid waarin ideeën en projecten worden ondersteund zodat ze goed worden opgestart waar het betreffende land zijn voordeel en ontwikkeling wat aan heeft."

"Ik heb zelf te maken met intergenerationeel trauma als gevolg van kolonisatie en weet dus hoe diepgeworteld dit zit", schrijft een deelnemer. Diegene pleit echter vooral voor meer aandacht voor de geschiedenis in het onderwijs, en voor hoe we in de toekomst verder moeten: "Dus wat mij betreft; erkennen, (ervan) leren en vooruit kijken."

Verdeeld over hoe we naar verleden kijken

Onder de steun voor de huidige koers van Willem Alexander zit tegelijkertijd een veel grotere verdeeldheid over het koloniale verleden zelf. Gevraagd hoe zij naar het Nederlandse koloniale verleden kijken, antwoordt 43 procent dat zij daar vooral positief op terugkijken. Voor 37 procent overheerst vooral een negatief beeld van het koloniaal verleden. Een op de vijf weet het niet.

Een positief beeld van het koloniale verleden is niet nieuw. In onderzoek van EenVandaag uit 2021 keek 46 procent vooral positief naar de koloniale geschiedenis rond Nederlands Indië. Een internationale peiling van YouGov uit 2019 leverde een nog meer uitgesproken beeld op: van acht onderzochte voormalige koloniale machten waren Nederlanders het vaakst trots op hun vroegere rijk.

De helft zag het destijds eerder als iets om trots op te zijn dan om zich voor te schamen. In Groot-Brittannië was dat 32 procent, in Frankrijk 26 procent en in België 23 procent. Door de andere vraagstelling zijn die percentages niet rechtstreeks te vergelijken met de huidige cijfers.

Discussie veranderd

De discussie over wat Nederland met dat verleden moet doen, is de afgelopen jaren wel veranderd. Zo groeide de steun voor excuses voor het slavernijverleden volgens peilingen van EenVandaag van 20 procent in 2020 naar 30 procent in 2021. Inmiddels hebben zowel de Nederlandse regering als koning Willem Alexander excuses aangeboden.

Financiële compensatie ligt al langer een stuk gevoeliger. In 2021 was in het EenVandaag Opiniepanel slechts 8 procent voor herstelbetalingen aan nazaten van tot slaaf gemaakten. In het huidige Hart van Nederland Panel vindt 14 procent dat de koninklijke familie geld beschikbaar moet stellen voor voormalige koloniën en inwoners. Die cijfers zijn door de verschillende vraagstelling niet rechtstreeks te vergelijken, maar laten wel zien dat financiële compensatie ook nu op veel minder steun kan rekenen dan erkenning of andere vormen van herstel.