APB - Bontenbal: meer voorbereiding en overleg nodig over begroting
Debat
16 sep 2026, 11:24
In de Tweede Kamer zijn woensdag de Algemene Politieke Beschouwingen begonnen, veelal gezien als het belangrijkste politieke debat van het jaar. De spanning is extra groot omdat het kabinet geen meerderheid heeft in de Eerste en Tweede Kamer. Voor steun aan de begroting is het daardoor afhankelijk van oppositiepartijen.
Het liveblog van woensdag 16 september is gesloten.
Het debat verloopt in twee rondes. Op woensdag geven de fracties hun visie op de plannen die tijdens Prinsjesdag zijn gepresenteerd. Een dag later reageert de minister-president. Daarna volgt nog een debatronde en wordt er meestal gestemd over de ingediende moties.
Spreeklijst Algemene Politieke Beschouwingen
Volg hieronder de belangrijkste ontwikkelingen uit het debat.
21.35 uur | Bontenbal: meer voorbereiding en overleg nodig over begroting
Het opstellen van een begroting vergt van een minderheidscoalitie "meer voorbereiding en overleg". Die les haalt CDA-leider Henri Bontenbal uit de moeizame onderhandelingen over de op Prinsjesdag gepresenteerde miljoenennota.
"Ik ga hier niet doen alsof de totstandkoming van de begroting een vlekkeloos proces was", zei Bontenbal. Als verzachtende omstandigheid voerde hij aan dat een minderheidskabinet voor iedereen wennen is. Het vraagt om "een cultuuromslag", zei hij.
Daarbij hoort ook dat kabinet en coalitie meer oog moeten hebben voor wensen van de oppositie, zei Bontenbal. Hij vindt het "jammer" dat het niet gelukt is een begroting te maken die op voorhand op steun kan rekenen in de Tweede en Eerste Kamer, en verwacht dat het kabinet de komende weken "de agenda's leegveegt" voor overleg met de oppositie en de polder.
19.29 uur | Eerdmans (JA21) ziet totaaldeal met kabinet niet meer gebeuren
JA21-leider Joost Eerdmans verwacht dat zijn partij niet de hele begroting van het minderheidskabinet gaat steunen. Waarschijnlijk zal hij per begroting kijken of zijn partij die kan steunen.
Tijdens het debat werd al duidelijk dat JA21 waarschijnlijk de begrotingen van Klimaat en Groene Groei en Asiel en Migratie niet gaat steunen. "Wij gaan een begroting op asiel niet steunen als er dwangmaatregelen voor gemeenten in staan", verwees Eerdmans naar de spreidingswet die nog van kracht is.
PRO-leider Jesse Klaver zei nog wel open te staan voor het steunen van de hele begroting. "Daar zitten pijnlijke dingen in voor ons allemaal", maar volgens Klaver wil hij dat wel doen als het nodig is. Zowel Klaver als Eerdmans stelt veel eisen in ruil voor steun. Zo wil Klaver dat de bezuinigingen op sociale zekerheid verdwijnen. Eerdmans wil onder meer strengere asielregels.
18.22 uur | Klaver en Brekelmans clashen: 'Pot verwijt de ketel dat hij zwart ziet'
Pro-leider Klaver verwijt Brekelmans van de VVD dat hij sneren uitdeelt aan de oppositie en zelf blokkades opwerpt door zeggen dat er niet aan de hypotheekrenteaftrek mag worden getornd. "Ik merk niet dat de hele Kamer lange tenen heeft en alles als sneren ervaart, behalve meneer Klaver misschien", bijt Brekelmans Klaver toe. "Weer een sneer", roept Klaver terug. "Bent u op zoek naar samenwerking in het parlement of wilt u de VVD-zin doordraaien?" Brekelmans slaat hard terug door te zeggen dat juist Pro blokkades opwerpt, door te eisen dat alle bezuinigingen van tafel moeten voor er onderhandeld kan worden. "De pot verwijt de ketel dat hij zwart ziet", zegt hij. "Dat is niet serieus onderhandelen meneer Klaver", zegt Brekelmans, die vindt dat Klaver 'de zweem' laat bestaan dat hij constructief in de wedstrijd zit.
17.55 uur | Mona Keijzer: 'Ik zie het lijk al drijven'
Het nieuws dat de Suurhoffbrug richting de Maasvlakte is afgesloten, is ook in de Tweede Kamer gelezen. Mona Keijzer begint erover. Het is al de zoveelste brug die door constructieproblemen (deels) wordt afgesloten. Keijzer grijpt dat aan als argument waarom de VVD 'van z'n levensdagen moet wegblijven van samenwerking met PRO', zegt ze. "Ik zie het lijk al drijven, onder de brug of niet. Dan kun je extra geld voor infrastructuur wel vergeten."
17.37 uur | Willen kabinet en coalitie totaalakkoord of deal per begroting?
Klaver wil van Brekelmans horen of hij een totaaldeal over alle begrotingen wil of per begroting een deal wil sluiten. "Het is makkelijker om tot een brede overeenkomst te komen", zegt Brekelmans in antwoord op die vraag. Maar hij zegt ook: "Dat kan, dat hoeft niet per se. Het alternatief is om het per begroting te doen." Wat de uitkomst wordt, hangt ook af van de bereidheid van de oppositie. "Het valt of staat wel met dat er oppositiepartijen bereid zijn het gesprek constructief te voeren en niet zeggen: ik wil eerst 100 procent mijn zin en dan kom ik pas aan tafel."
17.20 uur | Brekelmans en Klaver botsen over werk en uitkeringen
VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans en PRO-leider Jesse Klaver botsten over geld dat mensen aan werken moeten overhouden. Klaver verweet Brekelmans dat hij zei dat jongeren te weinig werken, terwijl iemand van 25 jaar oud volgens Klaver ruim 100 euro meer overhoudt als hij van 32 uur naar 40 uur per week gaat.
"Als je meer gaat werken, moet er meer overblijven dan het bedrag dat Klaver noemt", zei Brekelmans. "We moeten ook de uitkeringen hervormen. Het verschil tussen wat je krijgt als je werkt of een uitkering krijgt, moet groter worden."
Volgens de PRO-leider is de oplossing niet om uitkeringen te verlagen. "Iemand van 25 jaar die helemaal geen uitkering heeft, gaat er dan niet op vooruit, maar wel ten opzichte van een uitkering. U bent zo gefixeerd op het uithollen van de uitkeringen in Nederland."
16.45 uur | Eerdmans wil kabinet 'waarin de VVD met de vuist op tafel slaat'
JA21-voorman Eerdmans zoekt tijdens het debat de confrontatie met Brekelmans. Hij stelt dat VVD-minister Heinen tegen hem heeft gezegd dat hij zijn 'linkerbeen moest bijtrekken'. Eerdmans hoopt juist dat de VVD het kabinetsbeleid naar rechts trekt. "Ik wil een kabinet waarin de VVD met zijn vuist op tafel slaat", zegt hij tegen Brekelmans.
16.00 uur | Wilders pleit voor massadeportaties en migratiedienst als ICE
Geert Wilders greep de Algemene Politieke Beschouwingen aan voor een stevig verhaal over migratie en plannen die schuren met grondrechten en internationale afspraken. Zo pleitte hij voor "massadeportaties" van mensen zonder geldige verblijfspapieren, het "meteen terugsturen" van Syriërs en Oekraïners en "een stevige opsporingsorganisatie" zoals de omstreden Amerikaanse organisatie ICE.
Jesse Klaver van PRO riep Wilders tot de orde toen de PVV-leider de jongerenbeweging van de linkse partij om het Israël-standpunt vergeleek met de Hitlerjugend. "Die tirade van Wilders die kennen we. Laten we dit ook maar uitrazen en even uitzitten. Maar hier jongeren vergelijken met Hitlerjugend, ik vind het buiten iedere orde van dit debat", interrumpeerde hij.
Wilders is zeer kritisch op het kabinet-Jetten. Aan het eind van zijn betoog kondigde hij aan dat hij donderdag een motie van wantrouwen zal indienen.
13.35 uur | Paternotte vindt dat oppositie met ideeën moet komen
Jan Paternotte blijft tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen herhalen dat hij "superbenieuwd" is naar de ideeën uit de oppositie. De fractieleider van D66 probeert zo steun te verwerven voor de begroting die het minderheidskabinet heeft gepresenteerd met Prinsjesdag.
De D66'er vindt het bijvoorbeeld interessant om te horen welke ideeën het zelfstandige Kamerlid Mona Keijzer heeft om te zorgen dat er meer woonvormen komen voor ouderen, zoals 'knarrenhofjes'. Hij is ook bereid om te sleutelen aan het plan voor de belastingen, zoals Mirjam Bikker wil. De ChristenUnie-leider vindt dat werkenden te veel moeten opdraaien voor hogere defensieuitgaven. "Als u ideeën heeft om dat beter te maken of dat anders te doen, ik ben er superbenieuwd naar", aldus Paternotte.
12.50 uur | PvdD en Volt vallen D66 aan op klimaatbeleid
Christine Teunissen (PvdD) en Laurens Dassen (Volt) hebben D66-fractievoorzitter Jan Paternotte tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen aangevallen op het klimaatbeleid van het kabinet. D66 profileert zich als partij die zich hard maakt voor het klimaat. Maandag concludeerde het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) dat de verduurzaming stagneert.
"Het kabinet heeft een zware onvoldoende gekregen en ik had veel meer verwacht van D66", aldus Teunissen. Volgens haar stonden in het verkiezingsprogramma van D66 ambitieuzere klimaatplannen, maar heeft de partij die weggegeven aan "de fossiele VVD". Ook Dassen vindt dat er te weinig en te langzaam gebeurt. "We hebben niet meer de luxe om te blijven wachten, om op die snoozebutton te blijven drukken, we zitten al boven de 1,5 graad, meneer Paternotte", aldus de Volt-leider.
Paternotte ziet het anders. Volgens hem voert dit kabinet juist klimaatreparaties uit, nadat het vorige kabinet verzaakte op klimaatbeleid.
12.12 uur | Klaver steunt zorgbezuinigingen niet, wil wel goedkopere zorg
Jesse Klaver steunt de plannen van het minderheidskabinet om 10 miljard euro te besparen op de zorg niet, maar wil de kosten in de zorg wel terugdringen. Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen zei de PRO-leider dat de kabinetsplannen er namelijk alleen voor zorgen dat de zorg voor individuen duurder wordt. Het kabinet wil het eigen risico en de zorgpremie verhogen.
12.10 uur | Kamer wil conceptbegroting Heinen, tegen zin kabinet
Het minderheidskabinet moet de conceptstukken van de begroting voor volgend jaar openbaar maken, vindt een meerderheid van de Tweede Kamer. Die steunt het verzoek daartoe van de PVV omdat de stukken naar de pers zijn gelekt. De NRC heeft ze ingezien.
Het kabinet wilde de stukken niet openbaar maken."Het kabinet maakt zoals gebruikelijk conceptstukken niet openbaar", schreven premier Rob Jetten en minister Eelco Heinen (Financiën, VVD) woensdag aan de Kamer. "De uitkomsten van de besluitvorming zijn verwerkt in de Miljoenennota 2027."
Daarop vroeg PVV-leider Geert Wilders een stemming aan in de Kamer om de conceptbegroting alsnog openbaar te maken. De Kamer debatteert met het kabinet over de Prinsjesdagplannen.
12.05 uur | Klaver smeekt het kabinet nogmaals: kies voor links of rechts
Kabinet, maak een duidelijke keuze voor een samenwerking over links of over rechts, smeekte PRO-leider Jesse Klaver voor de zoveelste keer tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen. "Maak een keuze voor de richting van dit land. Schuif niet vooruit. Als u bereid bent om die keuze te maken, dan staan wij klaar."
De linkse politicus vindt dat de minderheidscoalitie van D66, VVD en CDA een heilloze weg volgt door te proberen om oppositiepartijen ter linker- en rechterzijde tevreden te stellen in de miljoenennota.
11.57 uur | 'Het een schande vinden als kabinet valt'
Het zou "een schande zijn" als het kabinet-Jetten valt, vindt Jesse Klaver. "Na zoveel politieke onrust de afgelopen jaren, denk ik dat we er allemaal belang bij hebben dat dit kabinet gaat slagen."
De PRO-leider deed de uitspraak na vragen van DENK-fractievoorzitter Stephan van Baarle. Die wilde weten waarom PRO wel fel ageert tegen de bezuinigingen op sociale zekerheid, maar op andere zaken alsnog bereid is om te onderhandelen met het kabinet. "Er zijn inderdaad zaken waarover we wel willen praten met het kabinet. Als ik op alle andere punten niet zou willen praten, moet ik een motie van wantrouwen indienen. En dat ga ik niet doen."
Nieuwe verkiezingen na een kabinetsval ziet Klaver niet zitten. "En ja dan worden alle gesprekken over al die andere onderwerpen ingewikkeld genoeg. Maar laten we proberen dat dit kabinet het langer uithoudt dan het vorige."
11.33 uur | Klaver vindt asielverhaal Wilders 'een beetje sleets'
Het asielverhaal van PVV-leider Geert Wilders is volgens Jesse Klaver (PRO) "een beetje sleets" geworden. Wilders probeert tijdens een discussie over de sociale zekerheid het onderwerp migratie aan te snijden. Volgens hem gaat een verzorgingsstaat niet samen met ruimhartig migratiebeleid.
"Er was een tijd dat als de heer Wilders opstond uit zijn bankjes, dat het dan stil werd in de Kamer omdat we dachten: wat gebeurt er nu?", reageert Klaver. Hij wijst erop dat Wilders tijdens zijn regeringsdeelname de kans had om het migratiebeleid zijn kant op te sturen. "U heeft op dat punt niet geleverd, gewoon helemaal niets."
11.26 uur | 'VVD verhoogt belasting voor werkenden'
Klaver verwijt de VVD dat de belastingen voor werknemers steeds worden verhoogd en er wel geld wordt uitgetrokken voor bijvoorbeeld vastgoedbeleggers. Volgens PRO haalt het kabinet in totaal 8 miljard euro aan extra belastingen op, waarvan ongeveer de helft wordt betaald door werkenden.
"Dit is waar het verschil zit tussen de VVD en PRO. Iedere keer dat u op het pluche zit, wordt er bezuinigd op gewone mensen," zegt Klaver tegen VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans.
Brekelmans zegt dat er "keuzes gemaakt moeten worden. We kunnen niet investeren en tegelijk de overheidsuitgaven laten oplopen".
11.14 uur | Gidi Markuszower maakt foutje: 'Straks krijgen we Jetten Klaver'
Tijdens een interruptie bij de Algemene Politieke Beschouwingen verspreekt Gidi Markuszower (Groep Markuszower) zich. "Als we straks Rob Jetten wegsturen krijgen we Jetten Klaver ervoor terug", zegt hij.
11.01 uur | Klaver verbaasd over oproep D66 om met JA21 te praten
D66-fractievoorzitter Jan Paternotte vraagt Klaver om samen met JA21 met het kabinet om tafel te gaan. Klaver reageert verbaasd en spreekt van een "potje politieke gaslighting van heb ik jou daar".
"De D66-fractie is in zijn eigen spin gaan geloven", zegt Klaver. "Namelijk de spin dat PRO niet zou willen praten." Volgens Klaver wil zijn partij wel onderhandelen over de rijksbegroting. "En na twee kleine gesprekjes hoorden we niks meer van jullie."
Klaver verwacht net als JA21 dat het lastig wordt om de linker- en rechterflank bij elkaar te brengen. Hij vreest dat het kabinet anders "met 180 kilometer per uur op een muur afrijdt en dit land in een onverantwoorde chaos stort."
10.33 uur | Wilders wil snel eerder begrotingsvoorstel zien
PVV-leider Geert Wilders wil dat het kabinet snel een eerder concept van de begroting voor volgend jaar openbaar maakt. Hij verwijst aan het begin van het debat naar een publicatie van NRC, waarin uit dat voorstel wordt geciteerd.
Wilders vraagt het kabinet om het document binnen een halfuur naar de Tweede Kamer te sturen. Het gaat om een voorstel dat minister Eelco Heinen van Financiën in augustus neerlegde bij de top van de coalitie en het kabinet. Volgens NRC viel dat concept niet goed bij D66 en CDA, omdat de plannen te veel naar rechts zouden leunen.
10.32 uur | Klaver waarschuwt voor houding minister Heinen
Klaver vindt dat minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) het kabinet in gevaar brengt met zijn houding tijdens de onderhandelingen over de begroting. Volgens de PRO-leider staat Heinen te weinig open voor de wensen van oppositiepartijen.
Dat Heinen zou inschatten dat de oppositie de begroting uiteindelijk toch niet wegstemt, noemt Klaver "onverstandig". "En dat is niet zonder gevaar voor het kabinet."
Klaver vraagt zich af wie de regie binnen het kabinet heeft. "Vandaag hebben we gelukkig niet het debat met de minister van Financiën, maar met de premier."
10.28 uur | Felicitaties en grapjes
Voordat er serieus gedebatteerd gaat worden in de Kamer is er nog ruimte voor felicitaties en grapjes.
