'Toen ik het Friese songfestival won, hoorde ik er eindelijk echt bij'

‘Rêden troch muzyk’, Gered door de muziek. De titel van dit lied dat de Tsjetsjeense dirigente Louiza Saitova (38) zelf componeerde, vat haar leven perfect samen. Ze is voor de VluchtelingenWerkAward genomineerd omdat er maar weinig asielzoekers zijn die zo perfect weten te integreren. In 2003 vluchtte ze met haar man en toen 1-jarige dochter vanuit Grozny, Tsjetsjenië, naar Nederland. Met niet meer dan een tas vol spullen kwam ze in Limburg aan. Ze kon moeilijk wennen maar de muziek sleepte haar door deze tijd heen. ‘Zingen in het Nederlands’, dat werd haar doel. En na haar verhuizing naar Friesland wist ze hier zelfs ‘zingen in het Fries’ van te maken.

“Het allereerste wat ik in Nederland zag waren de rijtjeshuizen in Sittard. Vooral de tuinen vond ik kleine kunstwerkjes: vol kabouters en melkkannen die gebruikt werden als bloempotten, ik werd er direct vrolijk van.” Louiza weet nog goed wat haar eerste indruk van Nederland was. Samen met haar man Roman (37) en dochter Dayana (nu 12) kwam ze vanuit een kapotgeschoten Grozny in Limburg aan. “De oorlog leek eindelijk ver weg maar de volgende ochtend schrok ik mij kapot. Ons asielzoekerscentrum bleek vlak bij een legerbasis te staan en elke keer als er een straaljager overvloog was ik weer even terug in Tsjetsjenië.”

Ook nu nog vindt Louiza het lastig om over haar geboorteland te praten. Ze heeft fijne herinneringen aan haar jeugd maar die zijn grotendeels verdrongen door de beelden van de oorlog. “Ik was constant op mijn hoede. Iedereen werd om de gekste redenen opgepakt en men zag zijn geliefden nooit meer terug.” Ook Louiza’s man Roman werd zijn huis uit gesleurd en meegenomen. Hij wist een paar weken later te ontsnappen toen hij van de ene naar de andere gevangenis verplaatst werd. Louiza kon haar ogen niet geloven. “Ik dacht niet dat ik hem ooit nog zou zien en was ongelooflijk blij. Maar ik wist ook direct dat we zo snel mogelijk moesten vluchten. We zijn met drie tassen vol foto’s, babykleren en mijn trouwjurk in een auto van een mensensmokkelaar gestapt.”

Littekens van de martelingen

Er volgde een lange reis met auto’s, bussen en zelfs een boot. Onderweg moest het gezin steeds meer bezittingen achterlaten. “We moesten grote stukken over slecht begaanbaar terrein lopen en hadden veel te veel bij ons. Uiteindelijk kwamen we maar met één tas aan in Limburg.”

De asielprocedure verliep snel omdat de littekens van de martelingen en de handboeien nog goed te zien waren op Romans gezicht en lichaam. “Een geluk bij een ongeluk”, zegt Louiza sarcastisch. “We kregen vrij snel een huis aangeboden in het Friese Woudsend.”

Vijftig Nederlandse kinderliedjes

Daar wonen Louiza, Roman en hun drie dochters Dayana (12), Rashana (10) en Sana (drie maanden) nog steeds. Nu voelen ze zich er volledig thuis maar dat was in de beginperiode wel anders. “Toen voelde ik mij erg verloren omdat niemand mij verstond.” Naast haar inburgeringscursus volgde Louiza daarom speciale taallessen bij het Frieslandcollege. Een ‘taalstage’ bij een Centrum voor de Kunsten bracht haar weer terug bij haar oude passie: de muziek. “In Tsjetsjenië heb ik koordirectie gestudeerd maar door de oorlog was mijn liefde voor muziek op de achtergrond geraakt. Tijdens die stage besloot ik dat ik muziekles wilde geven als mijn Nederlands goed genoeg zou zijn.” Ze begon aan een opleiding tot breed inzetbaar musicus. “We moesten daar bijvoorbeeld vijftig Nederlandse kinderliedjes uit ons hoofd leren. Van de helft van de teksten had ik geen idee wat ze betekenden. Ik heb mijn diploma gehaald dankzij mijn woordenboeken.”

Inmiddels dirigeert Louiza vier koren, geeft ze les bij twee muziekscholen, brengt ze binnenkort een cd uit en kreeg ze het zelfs voor elkaar om de publieksprijs van het Friese songfestival te winnen met een zelfgeschreven nummer. “Rêden troch muzyk heb ik eerst in het Tsjetsjeens geschreven. Mijn vriendin Jannie heeft mij geholpen met de vertaling. Hoewel mijn Fries op zich heel redelijk is, was ik best onzeker tijdens het optreden. Je wordt als vreemdeling toch wel met wat argwaan bekeken door de echte Friezen.” Dat ze uitgerekend de publieksprijs kreeg was dan ook een prachtige bekroning op haar integratie. “’Ik hoor er nu echt bij’, was het eerste wat ik dacht toen ik mijn naam hoorde. Het was een van mijn gelukkigste momenten in Nederland.”

‘Ik voel mij hier echt thuis’

Louiza realiseert zich dat ze veel geluk heeft gehad want in haar geboorteland zijn er nog genoeg mensen die het niet goed hebben. Met stichting THG Louiza haalt ze geld op om een voetbalclub van gehandicapte spelers in Tsjetsenië van been- en voetprotheses te voorzien. “Zo probeer ik iets terug te doen voor mijn land. Af en toe voel ik mij best schuldig als ik denk aan alle kansen die ik hier heb gekregen terwijl zij daar vaak in armoede leven.”

Terug naar Tsjetsjenië wil ze niet meer. “Helemaal Nederlands word ik natuurlijk nooit maar dat zou ik ook niet willen. Ik probeer het beste van ‘mijn’ twee landen te combineren in mijn dagelijks leven. Ik voel mij hier echt thuis.”